Przedsiębiorca wchodzący w restrukturyzację musi precyzyjnie wiedzieć, które jego zobowiązania zostaną objęte układem, a które pozostaną poza nim. W postępowaniu o zatwierdzenie układu linia podziału wyznaczona jest przez tzw. dzień układowy. Zgodnie z art. 211 ust. 4 ustawy z 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (dalej: PrRestr), wierzytelności powstałe po tym dniu nie są objęte układem. Z pozoru reguła prosta — w praktyce generuje szereg ryzyk, których warto być świadomym przed podpisaniem umowy z doradcą restrukturyzacyjnym.
Dzień układowy — funkcja i ramy czasowe
Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU) jest jedyną procedurą restrukturyzacyjną, w której sąd nie wydaje postanowienia otwierającego postępowanie. Dzień układowy ustala dłużnik niezwłocznie po objęciu funkcji przez nadzorcę układu. Przypada on nie wcześniej niż cztery miesiące i nie później niż dzień przed dniem złożenia wniosku o zatwierdzenie układu.
| Art. 211 ust. 4 Prawa restrukturyzacyjnego |
|---|
| „Wierzytelności powstałe po dniu układowym nie są objęte układem.” |
W praktyce oznacza to, że:
- wierzytelności powstałe przed dniem układowym wchodzą do układu z mocy prawa – nawet jeżeli nie znajdą się w spisie wierzytelności;
- wierzytelności powstałe po dniu układowym podlegają zaspokojeniu w pełnej wysokości, na zasadach ogólnych, poza układem;
- układ obejmuje odsetki za okres od dnia układowego oraz wierzytelności warunkowe, jeśli warunek ziści się w czasie wykonywania układu.
Decydujący przy tym jest moment powstania wierzytelności, a nie jej wymagalność. Potwierdził to Sąd Okręgowy w Bydgoszczy w postanowieniu z 17 października 2019 r. (VIII Gz 145/19):
| Ilustracja z orzecznictwa — SO w Bydgoszczy, VIII Gz 145/19 |
|---|
| „W razie wątpliwości co do tego, kiedy powstała dana wierzytelność, niezbędne jest odniesienie się do jej materialnej podstawy.”
W stanie faktycznym tej sprawy faktura wystawiona po dniu otwarcia postępowania nie mogła trafić do spisu wierzytelności, mimo że umowa łącząca strony powstała wcześniej. |
Co znaczy „powstanie” wierzytelności — pułapki praktyczne
Zobowiązania okresowe (czynsze, raty leasingowe, kredyty). Czynsz „powstaje” za dany okres rozliczeniowy — przy dniu układowym przypadającym w środku miesiąca podlega proporcjonalnemu podziałowi. Inaczej kredyt: za datę powstania całości zobowiązania uznaje się dzień zawarcia umowy, a terminy rat to tylko terminy wymagalności. Cały kredyt wchodzi więc do układu, niezależnie od wymagalności poszczególnych rat.
Umowy wzajemne niewykonane. Wierzytelności z umowy wzajemnej, która do dnia układowego nie została wykonana w całości lub części, wchodzą do układu tylko w zakresie, w jakim druga strona spełniła świadczenie podzielne przed dniem układowym i nie otrzymała świadczenia wzajemnego. Problem typowy w branży budowlanej, IT i logistyce.
Skutki praktyczne — co naprawdę oznacza „poza układem”
Wierzytelność nieobjęta układem zachowuje pierwotny reżim prawny. Wierzyciel:
- może dochodzić jej w pełnej wysokości przed sądem powszechnym;
- może prowadzić egzekucję komorniczą — nie zostanie ona zawieszona z dniem zatwierdzenia układu ani umorzona po jego uprawomocnieniu;
- nie chroni go moratorium wynikające z obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego — moratorium dotyczy tylko wierzytelności mogących wejść do układu.
| ⚠ Uwaga praktyczna |
|---|
| Dla dłużnika brak płynności w obsłudze bieżących zobowiązań po dniu układowym prowadzi do odmowy zatwierdzenia układu, uchylenia postępowania, a w skrajnym przypadku — wniosku o ogłoszenie upadłości złożonego przez wierzyciela bieżącego. |
Co istotne, w PZU – inaczej niż w przyspieszonym postępowaniu układowym, postępowaniu układowym i sanacyjnym – nie obowiązuje zakaz spłacania wierzytelności objętych układem (brak odpowiednika art. 252 ust. 1 PrRestr). Dłużnik może po dniu układowym spłacać wymagalne wierzytelności objęte układem, ale nie może selektywnie wybierać, które zobowiązania reguluje, a które pozostawia układowi (tak P. Zimmerman, komentarz wyd. 9, 2025, art. 211, teza 5; podobnie Filipiak/Hrycaj, komentarz LEX 2023, art. 211, teza 6).
Co z tego wynika dla przedsiębiorcy
Przed wyznaczeniem dnia układowego zadbaj o:
| Obszar | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|
| Audyt zobowiązań | Precyzyjne ustalenie ich źródeł i dat powstania (nie wymagalności). |
| Zobowiązania okresowe | Analiza czynszów, leasingów, abonamentów, wynagrodzeń, składek ZUS i podatków, które mogą wymagać proporcjonalnego podziału. |
| Realny budżet po dniu układowym | Nowe zobowiązania trzeba regulować w pełni i na czas. To częsta przyczyna upadku restrukturyzacji w fazie wykonawczej. |
| Umowy wzajemne w toku | Strategia wobec umów wzajemnych w toku — zwłaszcza w działalności projektowej i produkcyjnej. |
Potrzebujesz wsparcia w analizie ryzyka restrukturyzacyjnego?
Doradzamy przedsiębiorcom z regionu Bydgoszczy i Pomorza w prowadzeniu postępowań restrukturyzacyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem postępowania o zatwierdzenie układu. Pomagamy w analizie stanu zobowiązań przed wyznaczeniem dnia układowego, w negocjacjach z wierzycielami i w przygotowaniu propozycji układowych.
